Dikey tarım, son yıllarda özellikle şehirleşmenin hızlanması ve tarım alanlarının daralmasıyla birlikte gıda üretiminin geleceği için en çok konuşulan çözümlerden biri hâline geldi. Kontrollü ortamda, katmanlı sistemler üzerinden yapılan bu üretim modeli; su tasarrufu, yıl boyunca üretim ve lojistik avantajlarıyla öne çıkıyor. Ancak düzenli ısıtma ve havalandırma ihtiyacından kaynaklanan yüksek enerji tüketimi, dikey tarımın önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor. Birleşik Krallık’ta temelleri atılan yeni bir proje ise dikey tarımı yerin 1.1 kilometre altına taşıyarak bu soruna oldukça sıra dışı bir çözüm getiriyor.

Dünyanın En Derin Dikey Çiftliği Olacak

Sheffield Üniversitesi ile Farm Urban iş birliğinde hayata geçirilen araştırma projesi kapsamında, dünyanın en derin dikey tarım tesisi kurulacak. İngiltere’nin kuzeydoğusunda, Whitby açıklarında yer alan ve aktif bir maden sahasının parçası olan Boulby Yeraltı Laboratuvarı’nda inşa edilecek bu tesis, tam 1.1 kilometre derinlikte konumlanacak. Araştırmacılar, yer altındaki bu ortamın doğal olarak stabil sıcaklık ve nem koşulları sunmasından faydalanarak, geleneksel dikey tarım tesislerinde ciddi bir yük oluşturan enerji maliyetlerini önemli ölçüde azaltmayı hedefliyor.

Projede yalnızca enerji verimliliği değil, aynı zamanda bu kadar ekstrem bir derinlikte tarım yapılmasının teknik olarak mümkün olup olmadığı da test edilecek. Araştırma ekibi, başta marul gibi hızlı büyüyen ürünler olmak üzere çeşitli bitkilerin bu ortamda nasıl tepki verdiğini inceleyecek. Işıklandırma, besin döngüsü ve su kullanımı gibi kritik parametreler, kontrollü bir şekilde optimize edilerek yer altı koşullarına uygun bir üretim modeli geliştirilmeye çalışılacak.

Bu Araştırma Başarılı Olursa İngiltere’deki Diğer Madenlerde de Benzer Çiftlikler Kurulabilir

Elde edilecek veriler, sadece bu projeyle sınırlı kalmayacak. Araştırmanın en önemli hedeflerinden biri de Birleşik Krallık genelinde atıl durumda bulunan eski madenlerin benzer şekilde sürdürülebilir gıda üretim merkezlerine dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini ortaya koymak. Bu yönüyle proje, hem endüstriyel mirasın yeniden değerlendirilmesi hem de yerel gıda üretiminin artırılması açısından önemli bir potansiyel taşıyor.

2026 baharında başlaması planlanan ve 12 ay sürecek olan çalışma, ticari dikey tarım teknolojilerini akademik araştırmalarla bir araya getirecek. Sheffield Üniversitesi Sürdürülebilir Gıda Enstitüsü’nden uzmanların da dahil olduğu ekip, kontrollü ortam tarımı konusunda sahip oldukları bilgi birikimiyle projenin bilimsel ayağını yönetecek.

Bu proje, tüm avantajlarına rağmen ekonomik sürdürülebilirliği sorgulanan dikey tarım sektörünün geleceği açısından da kritik bir test niteliği taşıyor. Yerin altı gibi alternatif üretim alanlarının gerçekten çözüm olup olamayacağı bu tür deneylerle daha net anlaşılacak. Eğer proje başarılı olursa, sadece İngiltere’de değil, dünyanın farklı bölgelerinde bulunan terk edilmiş madenler de gıda üretimi için yeniden değerlendirilebilir.